- تعداد نمایش : 100
- تعداد دانلود : 119
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/2006
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .19 .8189
سال : 19
شماره : 4
شماره پی در پی : 122
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 4،
،
شماره پی در پی 122
مقایسه انحرافات نحوی در ترجمه های فارسی و انگلیسی جزء سی قرآن کریم: رویکردی زبانشناسی بر اساس چهار چوب نظری هنری ویدوسون
صفحه
(91
- 114)
سهیلا محمدپور ، زهرا ابوالحسنی چیمه (نویسنده مسئول)، مهناز کربلائی صادق
تاریخ دریافت مقاله
: بهمن 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: اردیبهشت 1405
چکیده
زمینه و هدف: جزء سیام قرآن کریم مملو از ساختارهای برجسته و انواع انحرافات نحوی است که نقش مهمی در انتقال معنا، ایجاد جلوه های بلاغی و شکلگیری زیباییشناسی متن دارند.پژوهش حاضر با رویکرد زبانشناسی هنری ویدوسون و با هدف بررسی و مقایسۀ نحوۀ بازنمایی این انحرافات در دو ترجمۀ فارسی (محمدمهدی فولادوند) و انگلیسی (آرتورجان آربری) انجام شده است. مسئلۀ اصلی آن است که تفاوتهای ساختاری میان زبانهای مبدأ و مقصد و نیز راهبردهای ترجمه ای مترجمان تا چه اندازه بر انتقال ارزشهای بلاغی و زیباشناسی این جزء تأثیر گذاشته است.
روشها: پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است. داده ها شامل ده نوع انحراف نحوی استخراجشده از جزء سیام قرآن کریم است. عملکرد دو مترجم با بهره گیری از تحلیل کمی بسامدها و تحلیل کیفی راهبردهای ترجمه و نیز با توجه به تفاوتهای رده شناسی سه زبان عربی، فارسی و انگلیسی و در چهارچوب نظری ویدوسون مورد بررسی قرار گرفت.
یافته ها: نتایج نشان داد انحرافاتی که به ساختار ترتیب واژگان وابستگی مستقیم ندارند، مانند انحراف در شمار فعل، به طور کامل در هر دو ترجمه منتقل شده اند. در مقابل، انحرافات وابسته به نظام نحوی زبان عربی، مانند تغییر زمان فعل، به دلیل محدودیتهای زبانهای مقصد حذف شده و در روند ترجمه هنجارسازی شده اند. همچنین مشخص شد آربری با رویکردی مبدأگرا بخش بیشتری از آشناییزداییهای نحوی متن، از جمله ضمایر فاقد مرجع، را حفظ کرده است؛ در مقابل، فولادوند با رویکردی مقصدگرا بسیاری از این انحرافات را، از جمله حذف مفعول، برای هماهنگی با هنجارهای زبان فارسی و افزایش روانی متن تعدیل کرده است.
نتیجه گیری: انتقال انحرافات نحوی قرآن فرایندی چندبعدی است که هم به تفاوتهای زبانی وابسته است و هم متأثر از راهبردهای ترجمه ای مترجمان. یافته ها نشان میدهد ترجمۀ آربری در حفظ سبک و کارکردهای بلاغی موفقتر است؛ اما ترجمۀ فولادوند در تولید متنی روان و قابلفهم برای مخاطب فارسیزبان کارآمدتر عمل کرده است.
کلمات کلیدی
انحراف نحوی
, ترجمه قرآن
, جزء سیام
, فولادوند
, آربری
, ویدوسون
- آربری، آرتور جان. (۱۹۸۸). قرآن تفسیرشده: یک ترجمه. آکسفورد: انتشارات دانشگاه آکسفورد.
- http:--www.oxfordislamicstudies.com-Public-book_tki.html
- ابنهشام انصاری، عبدالله. (۱۴۰۵ق). مغنی اللبیب عن کتب الأعاریب. انتشارات سیدالشهدا.
- السیوطی، امام. (۲۰۲۵). تفسیر قرآن: ترجمه کامل تفاسیر کلاسیک قرآن (ترجمه: بن آبراهامسون؛ ویراست: ربکا آبراهامسون). مؤسسه الصادقین.
- http:--alsadiqin.org-tafsir
- الطبری، امام. (۲۰۲۵). تفسیر قرآن: ترجمه کامل تفاسیر کلاسیک قرآن (ترجمه: بن آبراهامسون؛ ویراست: ربکا آبراهامسون). مؤسسه الصادقین.
- http:--alsadiqin.org-tafsir
- الیمام، احمدصالح. (۲۰۰۹). ترتیب نشاندار واژگان در قرآن: کارکرد و ترجمه. فصلنامه زبانها و فرهنگها، ۱۰(۱)، ۱۰۹–۱۲۹.
- https:--doi.org-10.1556-Acr.10.2009.1.7
- بتی، محمدجاسم. (بیتا). سبکشناسی. دانشکده علوم انسانی، دانشگاه ذیقار.
- https:--www.researchgate.net-publication-300466612_Stylistics
- بیکر، مونا. (۲۰۱۱). به عبارت دیگر: کتاب درسی ترجمه (چاپ دوم). روتلج.
- پیرنجمالدین، حسین. (۲۰۱۱). هنجارگریزی زبانی در ترجمه شعر: بررسی ترجمه های انگلیسی اشعار شاملو. فصلنامه آموزش زبان و پژوهش، ۲(۶)، ۱۳۲۹–۱۳۳۶.
- https:--doi.org-10.4304-jltr.2.6.1329-1336
- توری، گیدئون. (۱۹۹۵). مطالعات ترجمه توصیفی و فراتر از آن. جان بنجامینز.
- خطیب قزوینی، محمد بن عبدالرحمن. (۱۹۹۳). الإیضاح فی علوم البلاغه. المکتبه الأزهریه للتراث.
- دبیرمقدم، محمد. (۲۰۰۱). رده شناسی ترتیب واژه در زبانهای ایرانی. فصلنامه بینالمللی علوم انسانی، ۸(۲)، ۱۷–۲۳.
- رحمان، فاتو، و سوکاردی، ودا. (۲۰۱۹). هنجارگریزی زبانی و آرایه های بلاغی در نمایشنامه های منتخب شکسپیر. فصلنامه آموزش زبان و پژوهش، ۱۲(۱)، ۳۷–۵۲.
- راسخمهند، محمد. (۱۳۸۵). ارتباط قلب نحوی و تأکید در زبان فارسی. نامه فرهنگستان، (۲)، ۲۰–۳۳.
- رضائی، رمضان، و نصری، زهرا. (۱۴۰۳). برجسته سازی در آیات دعا. مطالعات سبکشناختی قرآن کریم، ۸(۲)، ۱۶۰–۱۸۱.
- https:--doi.org-10.22034-sshq.2024.437195.1431
- رضایی، سمانه، و نرمشیری، اسماعیل. (۱۳۹۵). هنجارگریزی نحوی در شعر اخوان با تکیه بر مجموعه اشعار «آخر شاهنامه». در یازدهمین گردهمایی بینالمللی انجمن ترویج زبان و ادب فارسی. دانشگاه گیلان.
- رضویپور، سیدکاظم، و همکاران. (۱۴۰۳). آشناییزدایی در تضمینهای نحوی افعال آیات سوره بقره قرآن کریم. پژوهشهای زبانشناختی قرآن، ۱۳(۱)، ۸۹–۱۰۶.
- سلطانیرنانی، س. م. (۱۳۸۴). نقد ترجمه استاد فولادوند. پژوهشهای قرآنی، (۴۴)، ۱۰۶–۱۱۱.
- شفیعی کدکنی، محمدرضا. (۱۳۹۱). رستاخیز کلمات: درسگفتارهایی درباره تئوری فرمالیسم روسی. انتشارات سخن.
- شربتدار، حسنعلی. (۱۳۹۹). سبکشناسی زیباشناختی ادبی در جزء سی قرآن کریم. مطالعات سبکشناختی قرآن کریم، ۴(۱)، ۵۶–۷۲.
- https:--doi.org-20.1001.1.26455714.1399.3.2.4.6
- صفوی، کوروش. (۱۳۹۸). از زبانشناسی به ادبیات (جلد ۱: نظم). سوره مهر.
- صالحی، مجید. (۱۹۹۶). قرآن: الگوهای ادبی و ترجمه ناپذیریها. تهران: انتشارات دانشگاه امام حسین.
- عبدالرئوف، حسین. (۲۰۰۱). ترجمه قرآن: بافت، انسجام و تفسیر. لندن و نیویورک: روتلج.
- https:--www.scribd.com-document-333683975-Hussein-Abdul-Raof-Qur-an-Translation-Discourse-Texture
- عبدالرئوف، حسین. (۲۰۰۶). بلاغت عربی: تحلیل کاربردشناختی. لندن و نیویورک: روتلج.
- عبدالولی، محمد. (۱۳۸۹). کژتابیهای ترجمه قرآن به زبان انگلیسی. پژوهشهای قرآنی، ۱۶(۶۲)، ۳۶۴–۳۸۰.
- عبدی، محمد. (۱۳۹۴). آسیبشناسی ترجمه فولادوند با تکیه بر کارکردهای صرفی، نحوی، واژگانی و بلاغی دانش معناشناسی. مطالعات ترجمه قرآن و حدیث، ۲(۳)، ۱۲۷–۱۴۹.
- عامری، شاکر، و همکاران. (۱۳۹۹). هنجارگریزی و برجسته سازی در سوره طه از دیدگاه لیچ. پژوهشنامه نقد ادب ادبی، (۱۹)، ۱۵۱–۱۷۸.
- فلاح، ابراهیم، و دهقانی نیسیانی. (۱۳۹۸). سبکشناسی گفتمانی ساختارهای مجهول (جزء سیام قرآن کریم). سراج منیر، ۱۰(۳۶)، ۱۲۵–۱۴۹.
- فولادوند، م. م. (مترجم). (۱۳۷۶). قرآن کریم. دارالقرآن الکریم.
- کرهرودی، احسان، و همکاران. (۱۴۰۳). بررسی و تحلیل معنای هنجارگریزی و آشناییزدایی در قرآن کریم. پژوهشهای معناشناختی متون ادبی، ۲(۱)، ۴۱–۵۴.
- مختاری، قاسم، و شانقی، غلامرضا. (۱۳۹۵). تطبیق عناصر زیباییشناسی قرآن کریم با نظریه هنجارگریزی نحوی: نمونه مورد پژوهانه سوره مبارکه کهف. پژوهشهای ادبی–قرآنی، ۴(۱)، ۶۰–۸۸.
- مصلوح، احمد. (۲۰۰۴). فی البلاغه العربیه والأسلوبیات اللسانیه: آفاق جدیده. مجلس النشر العلمی.
- محسنی، حسین، و حسنزاده، فاطمه. (۱۴۰۱). بررسی تطبیقی هنجارگریزی در شعر نزار قبانی و حسین پناهی. در هفتمین همایش بینالمللی مطالعات زبان و ادبیات در جهان اسلام. دانشگاه محقق اردبیلی.
- محمد الریکابی، علی بدین. (۲۰۲۳). هنجارگریزیهای نحوی و معنایی ترجمه های آیات مختلف قرآن کریم: مطالعه تطبیقی بر دو ترجمه کلاسیک قرآن کریم. آداب المستنصریه، ۹۴۱–۹۴۹.
- میثاقیان، عسگر، و همکاران. (۱۴۰۲). هنجارگریزی مفعولها در قرآن کریم بر اساس جان کوهن (بررسی موردی جزءهای یکم تا سوم). پژوهشهای ادبی–قرآنی، ۱۱(۱)، ۱–۱۷.
- نعمتی، حبیبالله، کیخوایی، یحیی، و فلاحی، محمد. (۱۳۹۱). بررسی سبکی ترجمه منظوم جزء سیام قرآن مجید، سروده امید مجد بر اساس بسامد توازن و هنجارگریزی. پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه سیستان و بلوچستان.
- نیکنام، تینا، زواریان، راضیه، و رمضانی، مهناز. (۱۴۰۱). هنجارگریزی معنایی اصل بنیادین ارتباطات زیباییشناسی در اشعار رهی معیری و مهرداد اوستا و هنر معاصر بر اساس نظریه لیچ. مطالعات هنر اسلامی، ۱۹(۴۵)، ۶۱۶–۶۳۵.
- نوروزی، محمدجواد. (۲۰۲۵). کاربرد مبانی زبانشناسی در تفسیر روششناختی قرآن کریم. قرآن: مطالعات معاصر، ۴(۱۳)، ۴۸–۷۳.
- https:--doi.org-10.22034-qns.2025.21769.1133
- ویدوسون، هنری جورج. (۱۹۷۵). سبکشناسی و آموزش ادبیات. هنگکنگ: انتشارات لانگمن.
- https:--books.google.com-books?id=OZ-HAgAAQBAJ
- ویدوسون، هنری جورج. (۱۹۹۲). سبکشناسی کاربردی. آکسفورد: انتشارات دانشگاه آکسفورد.
- یاری اصطهبانی، علیاصغر، و کامکارمقدم، حمیده. (۱۳۹۶). بررسی سبکشناسی نحوی در سوره «الانسان». پژوهشهای زبانشناختی قرآن، ۶(۲)، ۱۲۱–۱۴۰.
- یاسمی، آرزو، و حسنزاده میرعلی، عبدالله. (۱۴۰۵). تحلیل فرمالیستی آشناییزدایی معنایی و نحوی در غزلیات صائب تبریزی. نشریه علمی سبکشناسی نظم و نثر فارسی، (۲)، ۲۸۱–۲۹۸. https:--irandoi.ir-doi-10.irandoi.2002-bahareadab.2026.18.8144
- یعقوبیان، مارین. (۲۰۲۰). هنجارگریزی زبانی در آگهیهای تجاری. Armenian Folia Anglistika، ۱۶(۲)، ۹–۱۹.
- https:--doi.org-10.46991-AFA-2020.16.2.009
- هالیدی، مایکل الکساندر کرکوود، و متیسن، کریستین متیسن. (۲۰۰۴). درآمدی بر دستور نقشگرای نظاممند (ویراست سوم). انتشارات آرنولد.